تهذیب الوصول الى علم الاصول
از علامه حلی، حسن بن یوسف (۶۴۸–۷۲۶ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت دهه پایانی جمادی الاول ۷۵۱ق، در مجلس عمیدالدین عبدالمطلب اعرج حسینی خواهرزاده علامه حلی
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #88457
کاتب و کتابت
- تاریخ کتابت
- دهه پایانی جمادی الاول ۷۵۱ق، در مجلس عمیدالدین عبدالمطلب اعرج حسینی خواهرزاده علامه حلی
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ (کهن) کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۷۷ برگ
- شمار سطر
- ۱۸ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- —
- کاغذ
- اصفهانی و سمرقندی
- جلد
- تیماج مشکی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) دارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
الحمدلله رافع درجات العارفین الی ذروة العلاء ... فهذا کتاب تهذیب الوصول الی علم الاصول حررت فیه طریق الاحکام علی الاجمال من غیر تطویل و لا اخلال اجابة لالتماس ولدی محمد ... و رتبت هذا الکتاب علی مقاصد ...
انجام نسخه
و من اراد التطویل فی هذا الفن فلیطلبه من کتابنا المسمى بنهایة الوصول فانه قد بلغ الغایة و تجاوز النهایة و الله الموفق للصواب و الیه المرجع و المآب
مهرها، تملک‌ها و وقف‌نامه‌ها ۲
- مهر «قائم آل مهدی» (چهارگوش)
- تملکی است از قرن ۱۳ در اصفهان با مهر «قائم آل مهدی» (چهارگوش)
فوائد و رسائل مندرج در نسخه
با امضا «هـ» جز آن به خط کهن، گواهی بلاغ قرائت ظاهراً کاتب بر عمیدالدین اعرج به خط تحریری کهن که باید از همان عمیدالدین اعرج حسینی باشد بدین عبارت: «انهاه ایده الله تعالی قراءة بحثا فهما ضبطا استشراحا فی مجالس آخرها (سادس رمضان سبعمائة خمسین ...)»
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۶۵۰، ردیف ۲
● تهذیب الوصول الى علم الاصول = تهذیب طریق الوصول = تهذیب الاصول / اصول فقه / عربی
tahḏīb-ul wuṣūl ilā ‘ilm-il uṣūl = tahḏīb-u ṭarīq-il wuṣūl = tahḏīb-ul uṣūl
؟ علامه حلی، حسن بن یوسف، 648 - 726 قمری
‘allāme-ye hellī, ḥasan ebn-e yūsof (1251 - 1326)
تاریخ تألیف: شب نیمه ربیع الاول 698ق؛
متن مختصر مهمی است در قواعد کلی و اصول فقه که برای فرزندش فخر المحققین (محمد) نگاشته و به گفته امین استرابادی گزیده مختصر حاجبی می‌باشد. دارای دوازده «مقصد» است: 1. المقدمات، دارای سه فصل؛ 2. اللغات، دارای یازده فصل؛ 3. الامر و النهی، در شش فصل؛ 4. العام و الخاص، پنج فصل؛ 5. المجمل و المبین، حاوی چند فصل؛ 6. الافعال، در شش بحث؛ 7. النسخ، دارای چند بحث؛ 8. الاجماع، در سیزده بحث؛ 9. الاخبار و ماهيته، دارای چند بحث؛ 10. القیاس، در پنج فصل؛ 11. التعادل و الترجیح، شامل سه بحث؛ 12. الاجتهاد، در پنج فصل. بر آن شروح و حواشی بسیاری نوشته شده است.
آغاز: الحمدلله رافع درجات العارفین الی ذروة العلاء ... فهذا کتاب تهذیب الوصول الی علم الاصول حررت فیه طریق الاحکام علی الاجمال من غیر تطویل و لا اخلال اجابة لالتماس ولدی محمد ... و رتبت هذا الکتاب علی مقاصد ...
انجام: و من اراد التطویل فی هذا الفن فلیطلبه من کتابنا المسمى بنهایة الوصول فانه قد بلغ الغایة و تجاوز النهایة و الله الموفق للصواب و الیه المرجع و المآب
چاپ: این کتاب مکرر چاپ شده است؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1308، خشتی، 112ص؛ دارالخلافه طهران، سنگی، 1308، رقع [الذریعة 511/4- 514، 54/6، 165/13، 96/13 و 120، حاشیه‌ها بر شرح 165/13-170: شرحها؛ مكتبة العلامة الحلی 109-111؛ مشار عربی 230؛ كشف الظنون 515/1؛ معجم المطبوعات العربية فی ایران 179؛ ایضاح المكنون 342/1؛ دنا 478/3- 485 (231 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ اعرجی حلی، عبدالمطلب بن محمد (681-745)
2- منية اللبیب فی شرح التهذیب = شرح تهذیب الوصول = غنية اللبیب فی شرح التهذیب = تنبيه اللبیب فی شرح التهذیب = شرح عميدی؛ اعرجی حلی، عبدالمطلب بن محمد (681-745)
3- جامع البین من فوائد الشرحين؛ شهید اول، محمد بن مکی (734-786)
4- توضيح الوصول فی شرح تهذیب الاصول؛ حسینی گلستانه، عباد بن احمد (-8)
5- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ الهی اردبیلی، حسین بن عبدالحق (870-950)
6- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ حسینی جرجانی، جمال الدین بن عبدالله (-10)
7- الفصول فی شرح تهذیب الوصول = الفوائد المنصورية؛ فارسی شیرازی، منصور بن عبدالله (-10)
8- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ عمیدی حسینی، حسین (-10)
9- نهاية التقریب فی شرح التهذیب = شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ جزایری، عبدالنبی بن سعد (-1021)
10- جامع الاصول فی شرح تهذیب الوصول؛ حسنی بهبهانی، محمد علی بن محمد مؤمن (-12)
11- حاشية تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ میرزای قمی، ابوالقاسم بن محمد حسن (1151-1231)
12- تعليقات تهذیب الوصول؛ شفتی بیدآبادی، محمد باقر بن محمد نقی (1175-1260)
13- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ آرانی کاشانی، غلامرضا بن محمد علی (1192-1265)
14- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ بهبهانی، محمد تقی بن محمد جعفر (-1299)
15- براهین العقول؛ شویهى، محمد بن یونس (-13)
16- كشف المكنون؛ یزدی، محمد سمیع بن محمد علی (-13)
17- تذهیب الاصول فی شرح تهذیب الوصول؛ کلباسی، عبدالجواد بن محمد مهدی (-1314)
18- المهذب فی شرح التهذیب؛ نراقی، ابوالقاسم بن محمد (1258-1319)
19- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول؛ اشرفی مازندرانی، خضر بن اسماعیل (-1336)
20- منية الاریب فی شرح التهذیب = كشف القناع؛ صافی گلپایگانی، محمد جواد بن عباس (-1378)
21- غنیة الاریب فی شرح التهذیب؛ صافی گلپایگانی، ابو القاسم بن عباس (-14)
22- حاشیة تهذیب الوصول الی علم الاصول (2 عنوان)
23- حاشیة شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول
24- شرح تهذیب الوصول الی علم الاصول (4 عنوان)
...
2. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 1158ط
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ کهن، کا: جعفر بن محمد بن ابراهیم بن حسام شامی عاملی، تا: دهه پایانی جمادی الاول 751ق، در مجلس عمیدالدین عبدالمطلب اعرج حسینی خواهرزاده علامه حلی؛ افتادگی: انجام؛ محشی با امضا «هـ» و جز آن به خط کهن، گواهی بلاغ قرائت ظاهراً کاتب بر عمیدالدین اعرج به خط تحریری کهن که باید از همان عمیدالدین اعرج حسینی باشد بدین عبارت: «انهاه ایده الله تعالی قراءة و بحثا و فهما و ضبطا و استشراحا فی مجالس آخرها (سادس رمضان سبعمائة و خمسین ...)»؛ تملکی است از قرن 13 در اصفهان با مهر «قائم آل مهدی» (چهارگوش)؛ کاغذ: اصفهانی و سمرقندی، جلد: تیماج مشکی، 77گ، 18 سطر، قطع: رقعی [ف: 24/2 - 160]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.