التوحيد
از مفضل بن عمر (د. ۱۵۰ ق)
کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران ·
کتابت صفر ۱۲۶۷ق، سفارش جناب آقا میرزا محمد جواد سلمه الله
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #85977
کاتب و کتابت
- کاتب
- محمد قاسم بن الحسین
- تاریخ کتابت
- صفر ۱۲۶۷ق، سفارش جناب آقا میرزا محمد جواد سلمه الله
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ (پخته) کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۹۳ برگ
- شمار سطر
- —
- اندازه (سانتی‌متر)
- —
- کاغذ
- —
- جلد
- —
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم دارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رساله‌های این مجموعه ۷
نسخه‌هایی از همین کتابخانه که زیر شماره‌ی 2003-عکسی آمده‌اند و در یک مجلد صحافی شده‌اند.
- ۲۰۰۳/۱-عکسی شرح رسالة العلم · احسائی، احمد بن زین الدین ۱۴۴ برگ
- ۲۰۰۳/۳-عکسی فصل الخطاب صغير · کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم ۱۴۳ برگ
- ۲۰۰۳/۳-عکسی مقتل الحسین (ع) · کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم ۱۰۸ برگ
- ۲۰۰۳/۴-عکسی اجوبة مسائل میرزا رحیم همدانی · کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم
- ۲۰۰۳/۶-عکسی التوحيد (همین نسخه) · مفضل بن عمر ۹۳ برگ
- ۲۰۰۳/۷-عکسی التطبيق بين الانسان الصغير و العالم الكبير · کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم ۲۱ برگ
- ۲۰۰۳/۹-عکسی الفطرة السلیمة · کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم ۳۵ برگ
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
روی محمد بن سنان قال حدثنی المفضل بن عمر قال كنت ذات يوم بعد العصر جالساً فی الروضة بین القبر و المنبر ...
انجام نسخه
قال المفضل فانصرفت من عند مولای بمالم ینصرف احد بمثله.
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۹، ص ۴۱۴، ردیف ۸۷
● التوحيد = توحيد مفضل = كتاب الفكر = كنز الحقايق و المعارف / کلام و اعتقادات، حدیث / عربی
at-tawḥīd = tawḥīd-u mufaḍḍal = k.-ul fikr = kanz-ul ḥaqāyiq wa-l ma‘ārif
مفضل بن عمر، قرن 2 قمری
mofazzal ebn-e ‘omar (- 8c)
حدیث مفصلی است که مفضل بن عمر از حضرت جعفر الصادق (ع) نقل کرده و به واسطه تفصیل و اشتمال وی بر مسائل مهم توحیدی و استدلالات مفید آن در رساله جداگانه تدوین شده است. تاریخچه این حدیث آن است که مفضل بن عمر را با یکی از مادیین آن عصر ملاقات و مباحثه درباره خدا و مسئله آفرینش دست می‌دهد و مفضل در این مباحثه شکست خورده و پس از مراجعه به امام (ع) این جواب مفصل و مشروح را در چهار مجلس دریافت می‌کند. داستان آن چنین است: مفضل به گفته محمد بن سنان شامگاهی در آرامگاه پیامبر میان قبر و منبر نشسته بود و درباره بزرگواریهای او می‌اندیشید ابن ابی العوجاء با یاران خویش در رسید. اینان نیز درباره برتری و پیشرفت پیامبر گفتگو می‌کردند. یارش گفت او فیلسوفی بود که خود را از گرانمایگان خواند و خردمندان و سخنوران از او پذیرفتید و دین او در همه جا روا گردید. ابن ابی العوجاء گفت من در ریشه دین و خدای جهان سخن دارم تا چه رسد پیامبر. مفضل این را که بشنید با او پرخاش کرده بی دینش خواند. وی گفت اگر متکلمی با تو سخن خواهیم گفت و اگر از شاگردان صادقی (ع) او مردی بردبار است و دشنام نمی‌گوید و به نرمی سخن می‌راند تا بر ما چیره گردد. مفضل اندیشمناک از مسجد به نزد امام رفت و سرگذشت بگفت امام این گفتار را برای او گفته و او بنوشت. در آغاز جهان را شناساند و در بخش یکم آن که کالبدشناسی است از متکلمان و فیلسوفان ناتوان یاد شده و از سخنان آنها خرده‌گیری گشت، در دومی و سومی از جانوران و گیاهان و کان‌ها و کائنات جو و ستارگان سخن به میان آمد و از معطلان یاد گردید، در چهارمی از بخت و اتفاق و از خرد و گفتار فیلسوفان و مهندسان درباره آفتاب سخن رانده شده و از اصحاب طبایع و معطلان و مانی و مانویان یاد گردید. امام در پایان بخش چهارم نوید می‌دهد که سخنانی درباره آسمان و زمین و شگفتی‌های آفرینش و فرشتگان برای او بگوید. این را هم که مانند خود توحید در دسترس نبوده اخیراً میرزا ابوالقاسم ذهبی شیرازی جسته و همه را در «تباشیر الحکمه» فارسی خود آورده و گفته گرچه همه اینها با سندهای معتبر به من نرسید ولی می‌نماید که از امام باشد (الذریعه). این کتاب و کتاب اهلیلجه هر دو در اثبات توحید و از منشآت امام صادق علیه السلام است با این فرق که رساله اهلیلجه را به دست مبارک و به خط خود در جواب مفضل بن عمر مرقوم نموده ولی کتاب توحید را برای مفضل املا نموده و مفضل آن را بخط خود نوشته است.
آغاز: روی محمد بن سنان قال حدثنی المفضل بن عمر قال كنت ذات يوم بعد العصر جالساً فی الروضة بین القبر و المنبر ...
انجام: قال المفضل فانصرفت من عند مولای بمالم ینصرف احد بمثله.
چاپ: چندین بار نیز به طبع رسیده؛ تهران، سنگی، 1271، وزیری کوچک
[الذريعة 482/4 و 483 و 51/3 و 300/16؛ مشار عربی 224؛ فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث 231/3-239 و 47-53؛ معجم التراث الکلامی 353/2؛ میراث مکتوب شیعه 398؛ مكتبة امير المومنين 277/1؛ دائرة المعارف تشیع: 136/5؛ دانشنامه جهان اسلام: 439/8؛ مرآة الكتب: 431/1؛ دنا 384/3 (115 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- توحید مفضل (ترجمه)؛ روغنی قزوینی، محمد صالح بن محمد باقر (-1075)
2- توحید مفضل (ترجمه و شرح)؛ ترکستانی، فخرالدین (-11)
3- شرح التوحيد للمفضل؛ امامی، شریف بن موسی (-11)
4- توحید مفضل (ترجمه)؛ مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی (1110-1037)
5- شرح التوحيد للمفضل؛ حسینی، محمد بن محمد باقر (-12)
6- گوهر یکدانه = شرح توحید؛ مفضل شوشتری، عوض بن حیدر (-12)
7- شرح التوحيد المفضل؛ محصص لاهیجی، محمد سعید بن اسماعیل (-13)
8- حدیث مفضل (ترجمه)؛ مجدالاشراف، محمد بن ابوالقاسم (1331-1246)
9- شرح التوحيد للمفضل = شرح حديث مفضل = مصابیح در شرح حدیث مفضل؛ بهاری همدانی، محمد باقر بن محمد جعفر (1277-1333)
10- توحید نامه = ترجمه منظوم توحید مفضل؛ تائب تبریزی، اسماعیل بن حسین (-1374)
11- شرح التوحيد للمفضل (2) عنوان)
12- توحید مفضل (ترجمه) (5) عنوان)
...
86. تهران؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی؛ شماره نسخه: 2003/6-عکسی
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ پخته، کا: محمد قاسم بن الحسین، تا: صفر 1267ق، سفارش جناب آقا میرزا محمد جواد سلمه الله؛ 93ص (450-542) [عکسی ف: 1 - 88]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.