تحصیل الحق و تحقیق الفرق

3. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 599/17-طباطبائی خط: نستعلیق متوسط، بی‌کا، تا: قرن 13؛ نسخه حاضر- که مدرک چاپ در چهارده رساله چاپ دانشگاه تهران است- آشفتگی و حذف‌ها و نیز افزودگی‌هایی از کاتب دارد که در چهارده رساله وجود ندارد و نشان داده نمی شود. اولا این نسخه به نام «کتاب فی اصول الدین و الملل و النحل» است و در چاپ دانشگاه «اصول الدین و تحصیل الحق فی تفضيل الفرق» است. نکته دیگر این که پس از خطبه که مؤلف از مجلس «فلان» سخن می گوید در حاشیه نسخه حاضر چنین آمده: «در این مقام ذکر مکتوب له الکتاب را می کند و تمجید می کند او را که در اصول اشعری مذهب و در فروع شافعی است ...» ظاهراً نویسنده حاشیه (که شاید همان نویسنده صفحه است) از نسخه اصل آگاه بوده و این نکته مهمی است که در چاپ نیامده و به آن اشاره نشده و در متن عربی چاپ شده به وسیله دکتر سامی النشار نیز از صاحب مجلس با لفظ «فلان» یاد شده. کاتب این نسخه باز تا «جمله نخستین در شرح دلیلها بر اصول مذاهب ...» حذف و افزودگی‌های دیگر نیز دارد و در پایان نسخه در زیر عنوان فصل سوم از باب پنجم (در حاشیه) که پایان موجود از جمله اول است از نیاوردن بقیه سخنان رازی بدین گونه عذر می‌خواهد: «فصول و ابوابی مذکور نموده و باطل بسیار که ذکر آنها حسنی نداشت و در عقائد شیعه کذب و خلاف واقع به آنان منسوب داشته و بعض کلمات از روی بی اطلاعی از مذهب و طریقه تشیع به آنها منسوب نموده الی ان قال باب ششم در فرق جبریان و ایشان آنانند که گویند بنده قادر نیست بر فعل ... و این خطاست زیرا ما نمی گوییم که بنده قادر نیست لکن گوئیم که آفریدگار نیست» (مجموعه حاضر ص 236). مقصود نویسنده این حاشیه -که روشن نیست کاتب این مجموعه و این نسخه است و یا این که این حاشیه‌ها و همه تصرفات و حذفها از نسخه منقول عنه به نسخه حاضر انتقال یافته است- باب ششم از جمله دوم است (و این خود نشان دهنده پیوستگی بخش فرق با بخش اصول عقائد است)؛ کاغذ: فرنگی نخودی، جلد: تیماج مشکی، 18 سطر، اندازه: 17×22سم [ف: 22-303]