انجمن خاقان
از فاضل خان گروسی، محمد (۱۱۹۸–۱۲۵۳ ق)
کتابخانه مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران ·
کتابت قرن ۱۳
نستعلیق
شناسه‌ی فهارس: #46703
کاتب و کتابت
- کاتب
- بی‌کاتب
- تاریخ کتابت
- قرن ۱۳
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نستعلیق (درشت) کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۷۷ برگ
- شمار سطر
- ۱۲ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۲۰×۳۰سم
- کاغذ
- —
- جلد
- تیماج زرد تند ضربی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی دارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
بسمله ... زیب انجمن خاقان که زینت بزم زمان باد، نام بدیعی است جل شأنه که خیل معانی ...
انجام نسخه
مهر یک هزار و سیصد و بیست و نه هجری شمسی
مهرها، تملک‌ها و وقف‌نامه‌ها ۲
- مهر یک هزار و سیصد و بیست و نه هجری شمسی
- تملک تملک: محمد وثوق فرزند معتمد السلطنه در ۱۳۲۹ ش، وی می‌نویسد نسخه کاملی از آن را داشته که در اثر استیصال آن را به یکی از متمولان فروخته است و می‌خواسته که این نسخه را از روی آن تکمیل کند، اما صاحب نسخه آن را از او گرفته است
فوائد و رسائل مندرج در نسخه
از آغاز کتاب تا برگ ۲۰پ نیز از برگ ۱۶۹ر تا پایان نسخه نونویس است
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۴، ص ۹۸۴، ردیف ۲۲
● انجمن خاقان = تذکره انجمن خاقان / تراجم / فارسی
anjoman-e xāqān = tazkere-ye anjoman-e xāqān
فاضل خان گروسی، محمد، 1198-1253 قمری
fāzel-xān-e garrūsī, mohammad (1784-1838)
اهدا به: محمد حسین میرزا
تاریخ تألیف: 1234ق
اساس کار وی درین تألیف تذکره انجمن آرای احمد بیگ احتر گرجی بوده است؛ بدین توضیح که اختر گرجی از 1222 تا 1232 در کار تألیف انجمن آرا بود. در 1232 وفات یافت و برادرش محمد باقر بیگ نشاطی تذکره مزبور را به‌نظر فتحعلیشاه رسانید و مأمور به‌تکمیل و تتمیم آن گردید، در سال 1234 وی نیز درگذشت و فتحعلیشاه فاضلخان گروسی را به اتمام آن واداشت و وی با افزودن بعضی تراجم نام آن را با «انجمن خاقان» تغییر داد. وی هم در مقدمه و هم در ترجمه اختر و نشاطی از آن دو برادر بدگویی کرد و از آنان به‌خام طبعی و بی‌وقوفی و نداشتن اهلیت و صلاحیت یاد کرد.
این تذکره در حدود 11000 بیت کتابت دارد و دارای «مقدمه» و چهار «انجمن» و «خاتمه» است: مقدمه در ذکر شمه‌ای از آثار شهریار گردون اقتدار؛ انجمن 1. شرح حال فتحعلیشاه و اجداد وی و ایل قاجار و شمه‌ای از اشعار و آثار وی و شماره کتب نفیسه دربار ایران و بیان چیزهای نفیس و گرانبها؛ 2. خلاصه احوال و افکار ملک‌زادگان و معدودی از نویینان عظام این سلسله و بعضی از بزرگان سلسله قاجار (در این انجمن شرح حال 16 نفر و منتخباتی از اشعار آنان درج شده)؛ 3. شرح حال و منتخبی از اشعار شعرایی که به دربار این پادشاه بار یافته‌اند (در این انجمن نام 43 نفر و اشعاری ازآنها درج شده و درباره ملک الشعرا فتحعلی‌خان صبا که ولی النعمه وی بوده شرحی مبسوط نگاشته است)؛ 4. ذکر نام شعرای شهرهای ایران که معاصر یا نزدیک به عصر مؤلف بوده اند (در این انجمن به شرح حال 119 نفر شاعر و نقل آثاری ازآنها پرداخته)؛ خاتمه در شرح مختصری از حالات مؤلف و 27 بیت از اشعار اوست.
آغاز: بسمله ... زیب انجمن خاقان که زینت بزم زمان باد، نام بدیعی است جل شأنه که خیل معانی ...
انجام: صل و سلم علی سیدنا و خیره خلقک محمد و آله صلوات دائمة کثیرة و سلاماً متوالیه، جسیماً ما کرر الجديدان و اشرق النيران و السلام على الذين يستمعون القول و يتبعون احسنه.
[الذريعة 365/2 و 28/4؛ فهرست مشترک پاکستان، اسلام آباد 2052/12؛ دنا 187/2 (30 نسخه)؛ فهرستواره منزوی 1848/3]
...
22. تهران؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامی؛ شماره نسخه: 438
آغاز: برابر؛ انجام: مهر یک هزار و سیصد و بیست و نه هجری شمسی
خط: نستعلیق درشت خط، بی‌کا، تا: قرن 13؛ خاتمه به خامه محمد وثوق آن هم ناتمام، از آغاز کتاب تا برگ 20پ و نیز از برگ 169ر تا پایان نسخه نونویس است؛ تملک: محمد وثوق فرزند معتمد السلطنه در 1329 ش، وی می‌نویسد نسخه کاملی از آن را داشته که در اثر استیصال آن را به یکی از متمولان فروخته است و می‌خواسته که این نسخه را از روی آن تکمیل کند، اما صاحب نسخه آن را از او گرفته است؛ مجدول؛ جلد: تیماج زرد تند ضربی، 177گ، 12 سطر (13×20)، اندازه: 20×30سم [ف: 1-26]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.