اشعار

354. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 16471 آغاز: بیا که ترک فلک خان روزه غارت؛ انجام: چنانکه هر که به سید برجور بگریزد سفینه اشعار شامل غزلیات و رباعیات و قطعات و فردیات و مثنویات است، هر صفحه نسخه دارای سه ستون است که در هر برگ آن یک غزل از حافظ و بقیه ستونها بطرز چلیپائی اشعاری از شعرای مختلف نوشته شده و در بعضی فقط به نام شاعر اکتفا شده و شعری از آن ذکر نشده است. شاعران این سفینه به ترتیب حروف تهجی عبارتند از: انوری، ابوالحسن جرپادقانی، اقدسی، ابو سعید، ابوتراب بیک، امیر سنجر معما، آصف خان (مثنوی)، الفتی اصفهانی، بابا فغانی، تقی بلیانی اوحدی، تجلی کاشی، جمال گیلانی، جفایی، جوری، جلال زرکش، جلال عضدی، حسن بیک رفیع، حسین مؤمن، حسنی لاهیجی، حکیم سنایی، حسن بیک انسی، حیرانی خراسانی، حاتم کاشی، حاجب مشهدی، حکیم رکنا، حاجی فخار مشهدی، حسامی، خاقانی، خان احمد پادشاه گیلانی، خواجه شعیب، خواجه نصیر، خان خانان، خرمی اصفهانی، درکی قمی، داعی سبزواری، درویش محمد و لنجانی، درویش دهکی، ذوقی اصفهانی، رونقی همدانی، رشیداء کازرونی، روزبهان شیرازی، رضایی کاشی، ریاضی، رزمی، راغب، سیری جرپادقانی، سبحانی، سیف الدین، سعدی، سلطان حسین میرزا، سلمان ساوجی، سلطان ابراهیم میرزا، سید اشرف سمرقندی، شفایی، شاه قاسم انوار، شجاع کاشی، شهیدی، شکیبی اصفهانی، شکوهی همدانی، شمسای صلحی، شأنی، شعوری کاشی، شهرت، شاکریف شیخ بهاءالدین، صایب، صیرفی، صالح کاشی، صبوحی، صلحی، صوفی همدانی، ظهوری ترشیزی، عرفی شیرازی، عزی فیروزآبادی، عرشی یزدی، عماد فقیه کرمانی، علی نقی کمره، عزتی، عجزی، عبدالرزاق گیلانی، عشرتی اصفهانی، عبدالمؤمن خان، فتحی اردستانی، قدسی، کامی سبزواری، لطفی شیرازی، میر الهی همدانی، محوی، میر سعید کاشی، محمود بیک سالم، میرزا فصیحی، میرزا جعفر همدانی، مقیما همدانی، مسعود سعد سلمان، میرزا صادق دست غیب، محمد شریف طالقانی، میر عطا، محتشم، مجیر بیلقانی، میر عارف قمی، مطیع، میر سنجر کاشی، میر شوقی ساوجی، ملا محب علی، میرزا محمد حکیم، میر حضوری قمی، میر رضی دانش، مرشد قلی سلطان جلایر، مشربی قمی، ملا حاجی تبسی (طبسی)، محمد امین حسینی قائینی، ملا مرشد بروجردی، ناظم هروی، نظام، وحشی، یحیی لاهیجی. ضمایم عبارتند از: اشعاری از شاعری با تخلص «شهرت» در چند صفحه با امضای «لراقمه، شهرت»، «افکنده تا بطره عنبر فشان گره ×× عشاق را فتاده برگک‌های جان گره / از دیدن تو گریه گره شد بدل چرا ×× زد معجز رخ تو باب روان گره»، (در 173ر) اشعاری به خط «محمد امین الحسینی القائینی» در سال 1040 نوشته شده است در یک صفحه، «خورشید ز رای من محلا گردد ×× آیینه راه من مصفا گردد»، (در 189پ) مثنوی «خسرو و شیرین» در بحر هزج از آصف خان، میرزا قوام الدین جعفر بن بدیع الزمان قزوینی متخلص به «جعفر» و «جعفری» (-1021 هـ.ق.) در هند می‌زیسته و به قولی وزیر جهانگیر پادشاه (1014-1037ق) بوده است، نام مثنوی وی «خسرو و شیرین» و قسمتی «فرهاد و شیرین» نامیده شده و قبل از سال 995ق به پایان رسیده است. ابیاتی از مثنوی وی: «خداوندا که اکنون چند گاهست ×× که اقلیم سخن بی پادشاهست / درم بی سکه و بی خطبه منبر ×× اگر نوبت زنی وقتست جعفر / دختر که شیرین بود نامش ×× هزاران یوسف مصری غلامش / سخن را از اثر زان گونه آراست ×× که از جا کوهکن بیخواست برخواست / ز پرسشهای گرمش گشت فرهاد ×× سراپا آتش و در کوه افتاد / بیا مگذار شیرین را بفرهاد ×× که کوه از عشقشان آمد بفریاد / شکر شیرین و خسرو گشت فرهاد ×× ملک آمد ببزم خویشتن شاد / چو خسرو را ز فیض صبح امید ×× شبستان گشت آبستن بخورشید / ز اقبال مساعد هم مدد یافت ×× صنم را دل نهاد وصل دریافت». آغاز: «خداوندا رهی از غیب بنمای ×× ز غیبم چشم دل بر عیب بگشای»، انجام: «چو موج بحر دایم در تک و دو ×× چو کشتی با کران باری سبکرو» (ص379-442)، مثنوی «محمود ایاز» از انیسی شاملو، علیقلی بیگ (یولقلی)، متوفی در سال 1013 یا 1014ق، ندیم ابراهیم میرزا پسر شاه اسمعیل صفوی، آغاز: «چو گردد صیدگاه عشق بنیاد ×× نه صید انجا امان یابد نه صیاد»، انجام: «بخود هر دم نوایی ساز میکرد ×× حدیثش هر زمان آغاز می کرد». (ص449-467)، «دیباچه» فخر الامامی فخرای اصفهانی»، فخرالدین محمد الاصفهانی به نثری زیبا که چند سطری برای نمونه ذکر می‌شود: «اما بعد چنین گوید، معتکف زاویه نادانی فخرالدین بن محمد الاصفهانی که درین روزگار فرحت آثار که زمان حله جوانی پوشیده و زمین آب زندگانی نوشیده نسیم ربیعی بانفاس عیسوی دم اعجاز زده و نو رسیدگان خلوت ابداع جلوه جمال آغاز نهاده»، آغاز: «بسمله، لطایف حمدی که چون نسایم ربیعی دهان گل را بخنداند و زبان بلبل را بمنطق دلگشا گویا گرداند»، انجام: «بگشادم و از بوادی منام بوادی یقظه افتادم جوانی دیدم» (ص467-476)، مثنوی «شکست دست» از طالبای کلیم (ابوطالب کلیم کاشانی) (-1061 یا 1062ق)، آغاز: «کلیم من داغداری از زمانه ×× زهر داغی خدنگی را نشانه»، انجام: «چون شد تقدیر کس می‌افتد از بام ×× اگر گیرد درون چاه آرام» (ص481-484)، مثنوی نظیر «ناز و نیاز» ناقص می‌باشد، آغاز: «ولی از رشک آن پیکان چون روح ×× که خورد آن صید و شد درویش مجروح / بلی رشک آتش جانسوز عشقست ×× تأسف مرغ دست آموز عشقست»، انجام: «که ای دل گر چه باغم بایدت زیست ×× بزی خویش هیچ میدانی غم کیست» (ص487-492)، «ساقی نامه» مولانا مرشد بروجردی ملقب به «مرشد خان» از شاعران پارسی گوی قرن 11ق در یک صفحه آغاز: «دلم سوخت بر حال دیوانه ×× که می‌گشت بر گرد ویرانه» (ص492-493)، «ساقی‌نامه» ملا ظهوری ترشیزی (تعریف اسب، تعریف بازار)، آغاز: «ثنا میکنم ایزد پاک را ×× ثریا ده طارم تارک را»، قصیده‌ای از جمالای کازرونی با این مطلع: «دردی که ز هجر تست بر جانم ×× جز وصل تواش دوا نمیدانم»، قصیده از شأنی تکلو وجیه الدین آقای تکلو متخلص به «شانی» در نیمه دوم سده دهم زندگی می‌کرد، با این مطلع: «هرگز بسوی ما نگذاری زعار پای ×× ما را بخواب بخت و ترا در نگار پای» (ص 519-522)، قصیده‌ای از عرفی شیرازی، در مدح حکیم ابوالفتح، آغاز: «چهره پرداز جهان رخت کشد چون بجمل ×× شب شود نیم رخ و روز شود مستقبل» (ص 522-526)، قصیده‌ای از مولانا ولی: با این مطلع: «بگاه دوختن چاک دل ز صعف بدن ×× بجای رشته توانم گذشتن از سوزن». (ص 526-527)، قصایدی از انوری (4 قصیده) در مدح ناصرالدین قتلغ شاه، با این مطلع: «شب و شمع و شکر و بوی گل و باد بهار ×× می و معشوق و دف و رود نی و بوس و کنار»، (ص 527-529)، قصیده‌ای از میر عارف قمی، با این مطلع: «بی‌تو هر ناله که گیرد زلبم اوج تو است ×× همچو طنبور سراپرده دل نغمه سراست»، قصیده از میرزا قلی، قصیده از اقدسی، با این مطلع: «دوش من بودم و کنج غم و صد ناله زار ×× دل پر از غم جگر آغشته بخون سینه فگار» (ص 532-534)، قصیده‌ای از طالبای کلیم، با این مطلع: «شرطست بی تو در دل شبها گریستن ×× کردن بیان شوق و در اثنا گریستن» (ص 538-540)، قصیده «شکایت از رنج سفر» از جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی، با این مطلع: «اگر شکایت گویم ز چرخ نیست صواب ×× و گر عتاب کنم با فلک چسود عتاب»، و قصایدی از قطران تبریزی، فیضی، قاضی نوری، امیر معزی، عنصری، حاجی محمد خان قدسی، ساقی نامه ابوتراب بیک (قسمتی از آن در صفحات اولیه نسخه آورده شده است.)، با این مطلع: «افتم بخیال خط سبز و لب ساغر ×× از سبزه جو آراسته بیتم لب جویی» (ص 557-559)؛ و قصیده‌ای از میر عارف، با این مطلع: «دلا مدار ز خوبان دهر چشم وفا ×× که مهر سیمبران تو است با عنقا» (ص 561-564)؛ مثنوی از فردوسی: «تو گویی یکی بزم بد چون بهشت ×× در و باده ناب عنبر سرشت» (ص 578)؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ربیع الاول 1040ق؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ سه ستونه بعضاً چلیپایی، در دو صفحه این سفینه دو شعر یکی از شاعری با تخلص شهرت نوشته شده و دیگر از محمد امین الحسینی قائینی که هر دو نوشته اند به‌دستور میرزا محمد مقیما، و تاریخ یکی از آنها ربیع الاول 1040 می‌باشد، مجدول؛ واگذاری بنیاد مستضعفان در شهریور ماه 1367؛ کاغذ: الوان، جلد: تیماج سرمه‌ای، 291گ، مختلف السطر، اندازه: 9/5×18سم [ف: 17 - 288]