اشجار و اثمار
از بخاری خوارزمی، علیشاه بن محمد (د. ۶۹۵ ق)
کتابخانه دانشگاه اصفهان، اصفهان ·
کتابت ۱۲۵۷ق
نستعلیق
شناسه‌ی فهارس: #34010
کاتب و کتابت
- تاریخ کتابت
- ۱۲۵۷ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نستعلیق کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۵۱ برگ
- شمار سطر
- ۱۸ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۶/۵×۲۸سم
- کاغذ
- —
- جلد
- مقوایی عطف تیماج مشکی
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
مهرها، تملک‌ها و وقف‌نامه‌ها ۱
- مهر: «صدرالشریعة» (بیضی)، «المتوکل علی الله قاضی محمداورار بن محمد یوزی بیگ» (دایره)
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۳، ص ۶۲۳، ردیف ۸۰
● اشجار و اثمار = اثمار و اشجار = ثمره و شجره / هیئت / فارسی
ašjār va asmār = asmār va ašjār = samare va šajare
بخاری خوارزمی، علیشاه بن محمد، 624؟ - 695 ؟ قمری
boxārī xārazmī, ‘alīšāh ebn-e mohammad (1228 - 1296)
اهدا به: سیف الدین احمد شاه و برادرش محمد بن مبارکشاه
تاریخ تألیف: 690ق
کتابی است مشهور و مفصل در بیان منسوبات بروج و کواکب و احکام قرانات و اتصالات و موالید، در دو «مقاله»: اول. کلیات دارای 9 «فصل»؛ دوم. جزئیات، در پنج «شجره» و هر شجره در چند «شعبه» و هر شعبه در چند «ثمره»: شجره 1. صفات و منسوبات بروج و کواکب، 2. احکام قرانات و اتصالات دیگر، 3. احکام عالم، 4. احکام موالید، 5. اعمال تسیرات. مؤلف خود در پایان شجره پنج که ختم کتاب است می‌نویسد که می‌خواسته دو «شجره» دیگر بر کتاب بیفزاید (ششم در طالع تحویل و هفتم در طالع وقت و ضمیر)، اما این کار را به فرصتی دیگر نهاده است. این مطلب در همه نسخه‌ها نیامده است ولی در نسخه 6400/3 مجلس و چند نسخه دیگر موجود است.
مؤلف از نزدیکان شمس الدین سیف الاسلام ممد بن صدر سعید سیف الدین احمد شاه بن مبارک شاه بوده و در سر پیری این دفتر را برای دو فرزند او بدرالدین مبارکشاه و سیف الدین احمد شاه نوشته است. از آن برمی‌آید که این دو، شاگرد او بوده و مقدمات و حساب هندی و زیج جدید و عمده ایلخانیه (گزیده همین بخاری) را فرا گرفته‌اند و به آموختن مجمل اصول احکام کوشیار پرداختند و از او درخواستند که دفتری گسترده‌تر بسازد و او این را نگاشته است. بخاری از صفی الدین عبدالمؤمن و موسیقی او یاد می‌کند. بخاری در ثمره 1 شعبه 5 شجره 5 سخنانی در مورد زندگانی خود می‌گوید که از آن نتیجه می‌شود که او در 635 دوازده ساله و در هنگام نگارش این اثر میان 56 و 68 سال داشته است پس او در 623 زاده شده و میان 679 و 691 «اشجار و اثمار» را تألیف کرده است. نسخ این کتاب چه از لحاظ دیباچه و چه متن تفاوت بسیار دارد.
آغاز: حمد و ثنا آفریدگاری را که افلاک دوایر و نجوم و سوایر بیافرید و شکر و سپاس واجب الوجودی را که عناصر و ارکان در وجود آورد ... چنین گوید مؤلف این مسوده علیشاه بن محمد بن قاسم الخوارزمی المعروف بالبخاری.
انجام: نشانه ساخت و از خدای تعالی توفیق خواست و اتمام آن و هو الاجابة و التوفیق.
چاپ: نخستین بار در لکهنو (نولکشور)، 1320 از روی نسخه تاریخ 880 نوشته نعیمی به نام «ثمره شجره نجوم» در 204ص
[دنا 846/181 (118 نسخه)؛ الذریعة 293/1 و 12/5؛ مشار فارسی 163/1؛ کشف الظنون 103/1 و 1553/2؛ فهرستواره منزوی 2815/4؛ فهرست مشترک نسخه‌های خطی پاکستان و اسلام آباد 241/1؛ نسخه‌های منزوی 236/1-238 و 2815/4؛ دیباچه اوراد الاحباب از آقای افشار؛ اصغر مهدوی 62/2؛ مکتبة امیرالمؤمنین 41/1]
شرح و حواشی:
1- اشجار و اثمار (ترجمه)؛ افندی، عبد العزیز (-12)
2- شرح کتاب شجره؛ اصفهانی، زین العابدین بن قاسم (-13)
...
80. اصفهان؛ دانشگاه اصفهان؛ شماره نسخه: 223
خط: نستعلیق، کا: آخوند جان بن عبدالواسع استروشنی، تا: 1257ق؛ مهر: «صدرالشریعة» (بیضی)، «المتوکل علی الله قاضی محمداورار بن محمد یوزی بیگ» (دایره)؛ جلد: مقوایی عطف تیماج مشکی، 151گ، 18 سطر، اندازه: 16/5×28سم [ف: 1-173]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.