شرح الربع المجيب

1. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 943/5 آغاز: بسمله و به نستعين. احمدك يا من اطلع عباده على اوقات العبادة ... و بعد فلما كان الربع المجيب انفع الالات التى يتوسل بها الى معرفة سمت القبله و الاوقات و كانت من رسائله المقبولة الرسالة الماردينية اذ فيها اسهل طرق كل عمل يتعلق بالامور الدينية لكن يقع فى مواضع منها خلل كثير اردت اصلاحها فسلكت مسلك التغيير و زدت ما يتعلق بالمحسنات بعد اتمام الامور اللازمة و جعلت الترتيب على مقدمة و عشرين بابا و خاتمة. المقدمة (في تعريفات رسومه) اى امور ترسم على الربع المجيب؛ انجام: ( ... على تقاطع الخيط معها) اى مع تلك القوس الثانية (فيلزم المرى على قدر جيب التمام). ربع مجيب افزاری است در ستاره‌شناسی كه درجه‌ها و دقيقه‌های جيب قوس‌ها در آن نگار شده و در قرن 4 و 5 دانشمندان ايرانی آن را ساخته و دريافتن ارتفاع و سعه مشرق و سمت و قوس فلكی به كار می‌بردند (گاهنامه 1311ص111). ابی العباس احمد بن محمد قسطلانی نگارنده مواهب (- 923ق) رساله‌ای در آن دارد و همچنين عطاء الله عجمی كه محيی الدين محمد بن قاسم شهير باخوين (- نزديك 900ق) بر آن گزارش نوشته است. شعبان بن حسن قسطمونی رساله‌ای در «عمل بربع مجيب» نوشته در يك مقدمه و چند باب و نيز درباره ربع مقنطرات و درباره رخامات هر دو به تركی. همچنين شيخ غرس الدين ابراهيم بن شهاب الدين بن شیخ احمد نقیب در یک مقدمه و 20 باب درباره ربع مجیب رساله‌ای نوشت. قاضی زاده رومی موسی بن محمود نیز رساله‌ای در این باره دارد که در طوس هست (ش 100) و از محمود بن محمد بن قاضی زاده رومی پنداشتند. مولی میرم چلبی محمود بن محمد بن قاضی زاده رومی (- 932ق) دو رساله به فارسی به نام سلطان بایزید نوشت یکی در 20 باب در ربع مقنطرات دیگری در ربع مجیب (چلبی در «رسالة فی الربع المجیب» - گاهنامه 310ص78- دو نسخه از ربع مقنطرات و ربع مجیب در فهرست بلوشه ج 2 ش 783 شناسانده شده همچنین ربع مقنطرات میرم چلبی در ش 792 آنجا). این رساله ما گزارشی است آمیخته بر رساله ماردینیه در «الربع المجیب» در یک مقدمه و بیست باب؛ خط: نستعلیق، کا: اسماعیل بن علی بن عثمان، تا: رمضان 1117ق، جا: ارز روم؛ محشی؛ 11گ (40پ-50ر) [ف: 4 - 913]