نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

الربع المجيب

/m/152639
کتابخانه و مخزن نگهداری: مجلس
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 6344/1

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح —
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

تاریخ کتابت:
قرن 9
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 2 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نسخ
تعداد برگ و سطر:
137 برگ • -
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
13/5×18/5سم
کاغذ و جلد:
چینی ضخیم • تیماج

آغاز نسخه

« الحمدلله الذی تقدس فی جمال صفاته عما خطر فی الاوهام ... اما بعد فانه يقول الفقير لربه محمد بن محمد بن احمد بن محمد المعروف بابن بنت الماردینی الموقت بالجامع الازهر اعلم انه ليس فی الآلات الفلكيه اشرف من الربع المجيب ... و سميتها المطلب فی الربع المجيب و ذكرت فيها غالب الطرق المشهوره مع زيادات كثيره ... و جعلت فی اول کل زياده فصلا ... و رتبتها على مقدمه و قن بابا و خاتمه و جعلت فی اول کل زیاده فصلا ... و رتبتها على مقدمه و قن بابا و خاتمه و جعلت الابواب الابواب يشتمل على اعمال الظلال و ما يتعلق بالماضی و الباقی و القبله ... و مقدمتين فی الهندسه و الحد و الخاتمه فی حدود الا ابواب »

انجام نسخه

« و مطالع طلوع الكواكب و مغيبه والحمدلله الذى هو فاتحة كل خطاب ... و السلام ... على سيدنا و حبيبنا ... محمد (ص) ... و ختم لنا بخير في عافيه و سلامة فی دین و دنیا. تمت بحمدالله ... على يد كاتبها ... یحیی بن عبدالغنی بن علی الامام. کتاب المطلب فی الربع المجیب دارای 150 باب و خاتمه است و برخی از ابواب دارای یک یا چند فصل. باب اول فی معرفة جيب القوس و قوس الجيب و باب 150 معرفة دائره وسط سماء المطالع و خاتمه در تعریفات باب 119 و 120 در استخراج قبله است. در باب 114 از کتاب الروض الازهر استادش ابن المجدی و قطب شیرازی و رساله مقنطرات شمس الدين مزی و رساله بزرگ ابوالبقاء بن قاصع و از استادش طیبغا بطلمشی و نیز از جمال الدین ماردینی یا ماردانی و رساله بزرگ او به تکرار یاد میکند و در <!-- page: 264 --> استخراج قبله ابتکارات به او منسوب می‌دارد. مؤلف در پایان باب 136 می‌گوید: «تمت اعمال رساله و لنشرع الان فی ذکر مقدمتین فی الهندسه یستعان بهما على حدود الابواب و براهینها ... و السيد جمال الدین الماردینی قدمهما فی رسالته الکبری ... ذكر الحدود فی اول الابواب »
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 16 • صفحه 263 • ردیف 2
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
2. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 6344/1 آغاز: الحمدلله الذی تقدس فی جمال صفاته عما خطر فی الاوهام ... اما بعد فانه يقول الفقير لربه محمد بن محمد بن احمد بن محمد المعروف بابن بنت الماردینی الموقت بالجامع الازهر اعلم انه ليس فی الآلات الفلكيه اشرف من الربع المجيب ... و سميتها المطلب فی الربع المجيب و ذكرت فيها غالب الطرق المشهوره مع زيادات كثيره ... و جعلت فی اول کل زياده فصلا ... و رتبتها على مقدمه و قن بابا و خاتمه و جعلت فی اول کل زیاده فصلا ... و رتبتها على مقدمه و قن بابا و خاتمه و جعلت الابواب الابواب يشتمل على اعمال الظلال و ما يتعلق بالماضی و الباقی و القبله ... و مقدمتين فی الهندسه و الحد و الخاتمه فی حدود الا ابواب؛ انجام: و مطالع طلوع الكواكب و مغيبه والحمدلله الذى هو فاتحة كل خطاب ... و السلام ... على سيدنا و حبيبنا ... محمد (ص) ... و ختم لنا بخير في عافيه و سلامة فی دین و دنیا. تمت بحمدالله ... على يد كاتبها ... یحیی بن عبدالغنی بن علی الامام. کتاب المطلب فی الربع المجیب دارای 150 باب و خاتمه است و برخی از ابواب دارای یک یا چند فصل. باب اول فی معرفة جيب القوس و قوس الجيب و باب 150 معرفة دائره وسط سماء المطالع و خاتمه در تعریفات باب 119 و 120 در استخراج قبله است. در باب 114 از کتاب الروض الازهر استادش ابن المجدی و قطب شیرازی و رساله مقنطرات شمس الدين مزی و رساله بزرگ ابوالبقاء بن قاصع و از استادش طیبغا بطلمشی و نیز از جمال الدین ماردینی یا ماردانی و رساله بزرگ او به تکرار یاد میکند و در استخراج قبله ابتکارات به او منسوب می‌دارد. مؤلف در پایان باب 136 می‌گوید: «تمت اعمال رساله و لنشرع الان فی ذکر مقدمتین فی الهندسه یستعان بهما على حدود الابواب و براهینها ... و السيد جمال الدین الماردینی قدمهما فی رسالته الکبری ... ذكر الحدود فی اول الابواب»؛ خط: نسخ، کا: یحیی بن عبدالغنی بن الامام، تا: قرن 9؛ کاغذ: چینی ضخیم، جلد: تیماج، 137ص (2-138)، اندازه: 13/5×18/5سم [ف: 19 - 370]