دیوان وحید قزوینی

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 1161 آغاز: ندارم جان ز بهر قتل ما چندین چه میکردی ×× چراغی نیست چون باد صبا چندین چه میکردی / به خرمنهای جمع آورده مردم چه مینازی ×× بگرد آن چو سنگ آسیا چندین چه میکردی؛ انجام: سوخت دل از غم خدایا گر نجاتش میدهی ×× از زلال کوثر رحمت براتش میدهی / از تو دنیا در میان راه مهمانخانه ایست ×× هر که آمد از عدم آب حیاتش میدهی شامل: 1. ناز و نیاز، برگ نخستین نسخه که نونویس میباشد و آغاز مثنوی دیگری است که در بیان آلات جنگ انشا نموده و عیناً در ص 119 موجود است و این نسخه در حدود دو هزار و هفتصد بیت می‌باشد و با مراجعه به نسخه دیگر (که با شماره 1161 یاد می‌شود) به دست آمد که 43 بیت از آغاز و 343 بیت از انجام نسخه افتاده و بدین دو بیت آغاز و انجام می‌یابد: «چنان از عشق خود بنواز جانم ×× که سوزد مغز چون شمع استخوانم»، «شهنشه ساخت جشنی چون سلیمان ×× بجمعیت سپه را داد فرمان»، 2. یک مثنوی است، که از اول و آخر آن افتاده و مشتمل بر حکایاتی چند در حدود یک هزار و سیصد و هشتاد بیت است و بدین بیت شروع گردیده: «چهره چنان صاف که شخص خیال ×× دیده در آن آینه مردم جمال» و بدین بیت به انجام می‌رسد: «سنگ گران در کف هر کینه ور ×× کرده به آن وزن متاع خطر»، 3. خلوت راز، از آغاز این مثنوی برگ‌هایی افتاده و بدین بیت آغاز می‌شود: «هان بنا جنس خود مباش قرین ×× صحبت جنس خویشتن بگزین» و این بخش در حدود چهارصد و پنجاه بیت است، 4. عاشق و معشوق، این نسخه بدون نقص می‌باشد و در حدود یک‌هزار و سیصد بیت است، 5. فتح قندهار، این نسخه نیز تمام و در حدود چهارصد و شصت بیت است، 6. مثنوی آلات جنگ، این نسخه نیز تمام و در حدود هشتصد بیت است، 7. مثنوی در وصف نرد، در حدود شصت بیت، 8 مثنوی در صفت طنبور، در شصت و هشت بیت، 9. مثنوی در صفت عمارت شاهی که در شصت بیت، 11. گلزار عباسی، در حدود ششصد و هشتاد بیت، 12. قصاید، در حدود یک هزار و صد بیت است، 13. مقطعات، در حدود هشتصد بیت است، 14. غزلیات، این بخش در متن و حاشیه نوشته شده و گذشته از غزل هم، اشعاری دارد و بعضی از غزلیات آن هم ناتمام می‌باشد و بیشتر آن به خط خود وحید است و در حدود سی هزار بیت می‌باشد، 15. رباعیات، از اول و آخر این بخش برگ‌هایی افتاده و ابیات موجوده آن در حدود یکصد بیت می‌باشد؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: 1081ق؛ نویسنده از خود نام نبرده ولی در پایان چندین مثنوی و پس از تاریخ نگارش جمله: «رب اجعلنی رضیا» نگاشته شده، نگارنده تصور می‌کنم که این نسخه را برای خود شاعر، میرزا رضی بن شفیعای خراسانی که بنا بر ضبط معاصر وی در نص (ص 80) جوان قابل فاضلی بوده و به نگارش مجلدی از دفاتر خاصه اشتغال داشته نوشته، و مراد وی از نگارش آن جمله اشاره به نام خویش است، از قرائن پیداست که بسیاری از صفحات آخر نسخه و ابیاتی که در حاشیه صفحات نوشته شده و به خط نویسنده پیشین نیست اثر دست خود وحید می‌باشد و حک و اصلاح و تغییر ابیات و مصرع‌ها و کلمات، شاهد این ادعاست و در این بخش چندین ماده تاریخ است که پس از 1081 انشاء شده و در ص 206 ماده تاریخی که سال 1093 را می‌رساند موجود است بنابراین مسلماً تا این سال وحید بر این دیوان و کلیات می‌افزود و شاید آثار دیگر پس از تاریخ هم در آن باشد و در این نسخه در حدود چهل هزار بیت می‌باشد؛ مجدول، مصحح، مقابله شده؛ کاغذ: اصفحانی، جلد: مقوایی، 342گ، 58 سطر، اندازه: 23×36سم [ف: 3 - 437]