دیوان مشتری مشهدی

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 2490 آغاز: دیباچه: حمد و ستایشی که از اظهارش گلهای معارف از بوستان دل؛ انجام: خویشتن بدار که مثل اینان ذلیل و خوار نشوی. دیوان مشتری که خود شاعر برای میرزا محمد حسین گوهری در نجف نوشته و از یادداشتی که در پایان نسخه به خط اوست چنین بر می‌آید که ضمن استنساخ این نسخه از روی مسودهای خود، قطعات نظم و نثر تازه‌ای بدان افزوده است که خود شاعر نسخه آنها را نداشته است. آنچه در این نسخه موجود است: 1. دیباچه نثر در شرح حال شاعر به قلم او (1-81)، آغاز: «حمد و ستایشی که از اظهارش گلهای معارف از بوستان دل ...»، انجام: «عواقب و خاتمت امور ما را بخیر گردان بمحبت امیر مؤمنان ما را بمیران»، 2. قصاید در مدح اعتضاد السلطنه، حسام السلطنه، ناصر الدین شاه و بزرگان آن عصر و قصیده و قطعات در سفر عتبات و توصیف و نکوهش شهرها و منازل بین راه، چند قطعه و ترجیع‌بند در هجو، شرح حال حکیم ریاضی یزدی به نثر و مسمط او و مسمط مشتری در جواب ریاضی، غزلیات و ماده تاریخ‌ها، یک قطعه از محسن میرزای میر آخور در جواب مشتری، و چند مسمط در وصف بهار و غیره، یک غزل از دبیر الملک و جواب مشتری (82-316) 2300 بیت، آغاز: «چو نیک بختان زلفین آن بت زیبا ×× همیشه غلطد بر پرنیان و بر دیبا»، انجام: «نیک و بد هر چه هست در گذر است ×× تا که در گردش است لیل و نهار»، 3. دیباچه قمارخانه، نثر که پس از دیباچه داستان ملکزاده ابوالقهار محمد امین قاجار و نصیحت به فرزندش است (317-345)، آغاز: «داو نخست است ز نرد قدیم ×× بسم الله الرحمن الرحیم»، انجام: «... ای پسر اوصاف این طایفه بسیار است»، 4. مثنوی نصاب در قواعد ترم تو که ناصرالملک از روس آورد (346-351) 58 بیت، آغاز: «ای شده مبتلای رنج قمار ×× چند باشی ز باختن بخمار، انجام: کاش در حشر پیکر مجلاج ×× گیرد از آتش جهنم باج»، 5. رباعیات و یک ترجیع‌بند (351-375) 80 رباعی، 6. حکایت نظم و نثر در نصیحت به فرزند و مذمت قمار با اشخاصی که ببازند و پس بگیرند (375-377)، آغاز: «بدان ای فرزند هرگز با این گروه بدنام که ببازند و پس بگیرند ...»، انجام: «خویشتن بدار که مثل اینان ذلیل و خوار نشوی»؛ خط: شکسته نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: 1292ق، جا: نجف اشرف؛ مهر: مشتری؛ اشعار بصورت چلیپا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: میشن قرمز، 377ص، 11 سطر (8/5×14)، اندازه: 14×21/5سم [ف: 8 - 185]