الدر النظیم فی خواص سور القرآن الکریم
از ابن خشاب یمنی، محمد بن احمد (د. ۶۵۰ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت ۱۵ جمادی الثانی ۹۳۶ق
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #134819
کاتب و کتابت
- تاریخ کتابت
- ۱۵ جمادی الثانی ۹۳۶ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۱۵۹ برگ
- شمار سطر
- ۱۵ سطر
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۱/۵×۱۷سم
- کاغذ
- —
- جلد
- تیماج مشکی مذهب مرصع
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح دارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی دارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
بسمله الحمدلله الذی اطلع من آفاق کتابه العزيز نيران اوضاع الغرر وصفه بآثار الكرامات ... وبعد فان الله سبحانه وتعالى جعله كتابه ...
انجام نسخه
حفظوا من الجن و ام الصبيان و الانس و الهوام و من قرأها عند الدخول على السلطان يأمن شره بقدرة الله تعالى و حسبنا الله و نعم الوكيل و صلى الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين و الحمدلله رب العالمين حمد الشاكرين حمداً يوافى و يكافى مزیده.
فوائد و رسائل مندرج در نسخه
در صفحه آخر فوائدی منقول از خط امیر شمس محمد که او هم از خط المحمدية الصفوية نقل کرده
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۱۴، ص ۵۰۶، ردیف ۲
● الدر النظیم فی خواص سور القرآن الکریم / علوم قرآن / عربی
ad-durr-un naẓīm fī xawāṣṣ-i suwar-il qurʾān-il karīm
ابن خشاب یمنی، محمد بن احمد، - 650؟ قمری
ebn-e xaššāb-e yamanī, mohammad ebn-e ahmad (- 1253)
در خاصیت خواندن هر یک از آیه‌های قرآن و فضایل آن و تفسیر معنی هر یک از پیشاوندها (فواتح) سوره‌ها و جز آن. نگارنده در دیباچه می‌گوید: این کتاب را برای جمع میان مطالب دو کتاب «البرق اللامع» ابوبکر غسانی ادیاشی و «خواص الآیات و الفواتح» ابوحامد غزالی (م-505) نگاشتم و آن را «الدرالنظیم» نامیدم. چلبی می‌گوید: نگارنده این کتاب ابوعبدالله محمد بن احمد بن عبدالله بن سهیل خزرجی معروف به ابن الخشاب یمنی [تاریخ وفات او در هدیة العارفین و برخی منابع دیگر 567 ضبط شده که ظاهراً اشتباه ناشی از اختلاط با وفات ابن خشاب، عبدالله بن احمد است] است و آن را مختصری است منسوب به یافعی و این مختصر به اندازه نیم اصل می‌باشد. لیکن صاحب ذریعه در عنوان «الدر النظیم» فارسی می‌گوید: عربی آن را ابومحمد عبدالله بن سعد بن علی بن سلیم بن فلاح یمنی یافعی شافعی نگاشته. می‌توان گفت که فکر خاصیت داشتن حروف بعد از غزالی تکامل یافته تا در قرن نهم به صورت مذهب مستقل حروفیه در آمده و بنابراین ابن خشاب سخنان غزالی را تکمیل کرده و یافعی نیز چیزهایی بر آن افزوده و سیاستمداران دوره صفویه برای استفاده از نام یافعی شافعی کتاب او را گرفته، چیزهایی مانند نقل از ائمه شیعه و ستایش ایشان بر آن افزوده و به نام وی به فارسی گردانیده‌اند. چندین بار و به دست چند نفر ترجمه و شرح شده است و از نظر رواج و محبوبیت این گونه مطالب میان عامه مردم یکی از متأخران این کتاب را به فارسی گردانیده و چیزهایی بر آن افزوده و بدون اینکه از نگارندگان اصلی نامی برد آن را به خود نسبت داده است. (علینقی منزوی) در یک مقدمه مشتمل بر چند فصل فی فضائل القرآن و تلاوته؛ فصل: فی الدعاء عند ختم القرآن؛ فصل: فی فضل البسملة؛ فصل: فی آداب القرائة. پس از آن خواص سوره‌ها را به ترتیب از اول قرآن تا آخر ذکر می‌کند: سورة الفاتحة: و هی السبع المثانی و ام القرآن والاجماع علی انها مکیة سورة البقرة مدنیة و یسمی بالفسطاط للاجتماع کثیرمن الآیات والعجائب و الاحکام و القصص فیها.
آغاز: بسمله الحمدلله الذی اطلع من آفاق کتابه العزيز نيران اوضاع الغرر وصفه بآثار الكرامات ... وبعد فان الله سبحانه وتعالى جعله كتابه ...
انجام: حفظوا من الجن و ام الصبيان و الانس و الهوام و من قرأها عند الدخول على السلطان يأمن شره بقدرة الله تعالى و حسبنا الله و نعم الوكيل و صلى الله على خير خلقه محمد و آله اجمعين و الحمدلله رب العالمين حمد الشاكرين حمداً يوافى و يكافى مزیده.
چاپ: الدر النظيم عربی به سال‌های 1282 و 1315 و بعد از آن نیز چاپ شده
[دنا 1109/4؛ الذریعه ج 7 -ص 270 و ج 8-ص 83-85؛ کشف الظنون 481/1؛ الاوقاف العامة بغداد 106/1؛ معجم المطبوعات العربية 1952/2؛ الذريعة 83/8؛ هدية العارفين 97/2؛ برای نسخه‌های بیشتر بنگرید به اثر بعدی]
...
2. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 12152
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، کا: محمد بن احمد بن حسن حسینی مشهور به میرکی، تا: 15 جمادی الثانی 936ق؛ با سرلوح مزدوج مذهب مرصع، مجدول مذهب، در صفحه آخر فوائدی منقول از خط امیر شمس محمد که او هم از خط المحمدية الصفوية نقل کرده؛ جلد: تیماج مشکی مذهب مرصع، 159گ، 15 سطر، اندازه: 11/5×17سم [ف: 35 - 150]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.