درة التاج لغرة الدباج
از قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود (۶۳۴–۷۱۰ ق)
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، تهران ·
کتابت اواخر ذیحجه ۷۰۵ق
نسخ
شناسه‌ی فهارس: #133317
کاتب و کتابت
- تاریخ کتابت
- اواخر ذیحجه ۷۰۵ق
- محل کتابت
- نامشخص
- سفارش‌دهنده
- —
ویژگی‌های ظاهری
- خط
- نسخ کیفیت خط:
- شمار برگ
- ۶۱۹ برگ
- شمار سطر
- —
- اندازه (سانتی‌متر)
- ۱۶×۲۳/۵سم
- کاغذ
- سمرقندی
- جلد
- —
نشان‌های نسخه‌شناسی
- اصل نسخه (دستخط مؤلف) ندارد
- حواشی به خط مؤلف ندارد
- تذهیب و سرلوح ندارد
- نگاره و نقاشی ندارد
- تصحیح‌شده ندارد
- حواشی (محشّی) ندارد
- جدول‌کشی ندارد
- رکابه ندارد
- مقابله و بلاغ ندارد
- نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلم ندارد
اشخاص مرتبط با نسخه
مالکان، واقفان، مصححان، محشیان و دیگر اشخاصی که در این نسخه نشانی از خود گذاشته‌اند هنوز ثبت نشده‌اند. اگر مهر، یادداشت تملک یا وقف‌نامه‌ای در نسخه دیده‌اید، آن را بیفزایید.
رابطه با نسخه‌های دیگر
اگر می‌دانید این نسخه از روی نسخه‌ی دیگری استنساخ شده، با نسخه‌ای مقابله شده، مجلد دیگری از همان دوره است یا نسخه‌ی عکسی یا میکروفیلمی از آن هست، آن را بیفزایید.
آغاز نسخه
بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین رب انعمت فرد اگر چه بر ضمیر ارباب کیاست و خاطر اصحاب فراست پوشیده نماند که نعت جلال ربوبیت و وصف کمال الوهیت و شکر مواهب نعم بینهایت ذکر لطایف کرم بیغایت مبدعی که بدایع صنایع نامحصور او خلعت قرب دیار و جوار احدیت و حلیت زیب شعار و دثار اولیا بر دوش عقول انداخت که اول ما خلق الله العقل ... پس بموجب حکم مثال مطاع و فرمان معلا که بر این اوراق اتفاق افتاد و بنام صاحب دولت صایب فکرت کیوان همت ... آنرا درة التاج لعزة الدباج نام نهاد ... و وضع و اساس این کتاب بر فاتحه مشتمل بر بیان سوابق و خاتمه مشتمل بر بیان لواحق و پنج جمله بیان مقاصد لایق افتاد ...
انجام نسخه
و حق شناسی ارباب فضیلت را از گذشتگان و معاصران بی غوائل حسد و مدافعت متکفل و شکرگذاری نعمت حکمت را باداء آنچه اقتباس کرده باشند بدیگر ابناء نوع بحسب استعداد بی شوایب بخل و منافست و تبطل و مضایقت متسم و از کسالت و بطالت و تعطیل عمر و تضییع روزگار مجتنب و در ملازمت دین قویم و صراط مستقیم ثابت قدم تا نهایت مقاصد ایشان جز حلول در جوار حضرت احدیت و وصول بجناب عزت سرمدیت نباشد و ذلک فضل الله یوتیه من یشاء.
مهرها، تملک‌ها و وقف‌نامه‌ها ۱
- تملک تملک: غلامحسین بن علی الشهقی
متن مأخذ
فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)
ج ۱۴، ص ۳۳۹، ردیف ۴
● درة التاج لغرة الدباج / فلسفه / فارسی
dorrat-ot tāj le-qorrat-ed dabbāj
قطب الدین شیرازی، محمود بن مسعود، 634 - 710 قمری
qotb-od-dīn šīrāzī, mahmūd ebn-e mas‘ūd (1237 - 1311)
اهداء به: دباج بن فیلشاه بن سیف الدین رستم بن دباج از ملوک مازندران
این دانشمند علوم متداول زمان خویش را در این کتاب در یک «فاتحه» پنج «جمله» و «خاتمه» گرد آورده: فاتحه مقدمه‌ای درباره علم و تقاسیم آن در سه فصل و فهرست کتاب و در آخر رؤوس ثمانیه علم منطق؛ جمله 1. منطق: یک فن مشتمل بر هفت مقال است؛ جمله 2. فلسفه اولی مشتمل بر دو فن؛ جمله 3. علم اسفل دارای دو فن؛ جمله 4. علم اوسط (ریاضی)، مشتمل بر چهار «فن»: 1) هندسه، 2) مجسطی، 3) حساب، 4) موسیقی؛ جمله 5. علم اعلی - الهی اخص - دارای دو فن؛ خاتمه دارای چهار «قطب»: 1) اصول دین مشتمل بر چهل مسئله، 1) فروع دو قاعده و شامل چهار رکن، 3) حکمت عملی شامل چهار قاعده، 4) سیر و سلوک شامل دو باب. (عبدالحسین حائری)
تاریخ «24 ربیع الاول 674 در شیراز» که در انجامه برخی نسخه‌های تکرار شده است به احتمال قوی تاریخ تألیف است، هرچند آقای مشکاة در دیباچه چاپ 1317ش تاریخ تألیف کتاب را میان 693 و 705 دانسته است و در نسخه‌ای تاریخ 705ق دیده می‌شده است.
آغاز: بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین رب انعمت فرد اگر چه بر ضمیر ارباب کیاست و خاطر اصحاب فراست پوشیده نماند که نعت جلال ربوبیت و وصف کمال الوهیت و شکر مواهب نعم بینهایت ذکر لطایف کرم بیغایت مبدعی که بدایع صنایع نامحصور او خلعت قرب دیار و جوار احدیت و حلیت زیب شعار و دثار اولیا بر دوش عقول انداخت که اول ما خلق الله العقل ... پس بموجب حکم مثال مطاع و فرمان معلا که بر این اوراق اتفاق افتاد و بنام صاحب دولت صایب فکرت کیوان همت ... آنرا درة التاج لعزة الدباج نام نهاد ... و وضع و اساس این کتاب بر فاتحه مشتمل بر بیان سوابق و خاتمه مشتمل بر بیان لواحق و پنج جمله بیان مقاصد لایق افتاد ...
انجام: و حق شناسی ارباب فضیلت را از گذشتگان و معاصران بی غوائل حسد و مدافعت متکفل و شکرگذاری نعمت حکمت را باداء آنچه اقتباس کرده باشند بدیگر ابناء نوع بحسب استعداد بی شوایب بخل و منافست و تبطل و مضایقت متسم و از کسالت و بطالت و تعطیل عمر و تضییع روزگار مجتنب و در ملازمت دین قویم و صراط مستقیم ثابت قدم تا نهایت مقاصد ایشان جز حلول در جوار حضرت احدیت و وصول بجناب عزت سرمدیت نباشد و ذلک فضل الله یوتیه من یشاء.
چاپ: نیمی از این کتاب در دو جلد چاپ شده، جلد اول شامل مقدمه، منطق، فلسفه (علم الهی (جمله 5) بر خلاف ترتیب اصل کتاب در جلد اول و بلافاصله پس از فلسفه اولی (جمله 3) چاپ شده، با تصحیح آقای مشکوة و جلد دوم شامل جمله چهارم = ریاضیات به استثناء قسمتی از هندسه به‌وسیله سید حسن طبسی از 1317-1324 طبع شده. و خاتمه کتاب که یک دوره حکمت عملی و احکام فرعی است به‌کلی چاپ نشده.
[کشف الظنون 738/1؛ الذریعه 884/9 «دیوان قطب شیرازی او شعره»؛ مشترک 818/1 «درة التاج ...»؛ دنا 1123/4-1125 (46 نسخه)]
شرح و حواشی:
1- حاشیه درة التاج؛ عرب، علی بن محمد معصوم (-13)
...
4. تهران؛ شورا؛ شماره نسخه: 4720
آغاز و انجام: برابر
در یک فاتحه، مشتمل بر سه فصل و هر فصلی در چند اصل، آن گاه پنج جمله و هر یک در چندین فن و مقاله؛ خط: نسخ، کا: محمد بن محمود شیرازی معروف به کرده، تا: اواخر ذیحجه 705ق؛ فهرست تمام کتاب در 24 صفحه به خط عبرت در آغاز هست، یادداشت محمد پور مهدی 1101؛ تملک: غلامحسین بن علی الشهقی؛ کاغذ: سمرقندی، 619گ، اندازه: 16×23/5سم [ف: 13 – 102]
یادداشت‌ها و منابع پژوهشی
اگر درباره‌ی این نسخه نکته‌ای می‌دانید که در شناسنامه نیامده، یا چاپ، پژوهش، فهرست دیگر یا تصویری از آن سراغ دارید، آن را بیفزایید. پس از بررسی، با نام شما (اگر بخواهید) در اینجا منتشر می‌شود.
حالت پیشنهاد اصلاح.
روی کنار هر فیلد بزنید. برای موارد دیگر، مثل تکراری بودن رکورد، از «پیشنهاد کلی» استفاده کنید.